Helmgras nog altijd de beste bescherming voor het duin

Maasvlakte - Direct achter de dumpers en bulldozers aan, plant PUMA helmgras in het zand voor de zachte zeewering. Anders waait het met veel moeite gewonnen zand zo weer terug in zee.
In groepjes van twee trekken ze over het zand. De eerste steekt zijn spade in het zand en wrikt een gat. Nummer twee steekt daar een bundeltje helmgras in en trapt het gat met zijn voet onmiddellijk weer dicht. In een ijzeren ritme trekken de planters over de binnenkant van het duin aan de westkant van Maasvlakte 2. Het volgende duo, 2 meter lager op de dijk, zit hen dicht op de hielen.
Daar weer onder werken nog twee groepjes. Alle planters zijn van Poolse origine. Een ploeg van acht man behandelt met een spade als enige gereedschap maximaal 4000 vierkante meter zeewering op een dag. Het kan wel sneller, maar dan is er hulp nodig van een tractor, blijkt een paar honderd meter verderop. Daar lopen acht Polen achter de trekker aan die met een spitmachine eerst het zand loswoelt en er dan voren in trekt. De planters plaatsen hun bundels helm in die voren en trappen ze weer dicht. Zo halen ze de dubbele snelheid. Maar de trekker kan alleen op de vlakke delen van de zeewering werken, dus bovenop de kruin of aan de voet van de dijk. De steile taluds moeten puur met mankracht worden bedwongen. In drie maanden tijd beplant PUMA zo'n 200.000 vierkante meter van het duin met helmgras. Dit voorkomt dat het zand wegwaait, want op een stormachtige dag kan de wind flinke hoeveelheden zand meenemen. Daarvoor heeft PUMA het
natuurlijk niet opgebaggerd met zijn hopperzuigers. De planters werken sinds februari kort achter de dumpers, kranen en bulldozers aan die de zeewering profileren en opwerken tot een veilige hoogte van zo'n 12 meter boven NAP. Zomerstop Binnenkort houden de planters weer op, want naarmate het droger wordt, slaat het helmgras minder goed aan. Normaal gesproken heeft helm volgens uitvoerder Marcel de Best van PUMA niet veel water nodig. Een druppeltje condenswater dat's nachts langs de spriet naar beneden loopt, is al voldoende. Maar jonge aanplant heeft net wat
meer nodig om goed wortel te schieten. PUMA en onderaannemer De Schelp, willen niet het risico lopen dat er dit najaar veel inboet is. Daarom ligt het werk in de zomermaanden stil. In September, als er weer meer regen valt, pakken de helmplanters het werk weer op. Dan wordt het resterende oppervlak van de in totaal 6,5 kilometer lange zachte zeewering beplant. Hoewel De Best al vijfentwintig jaar in de waterbouw werkt, kwam hij nooit eerder in aanraking met helmgras.
"Maar je hoeft er niet voor gestudeerd te hebben", lijkt hij zich te willen verontschuldigen voor de expertise die hij inmiddels heeft opgebouwd. "Het is geen erg kritische plant. Helm groeit onder
bijna alle omstandigheden. Mits de grond schraal genoeg is, zanderig en kalkrijk." De Best rukt een bosje helm uit, dat een maand eerder is geplant en wijst op de nieuwe wortels. Dunne haarvaatjes dicht onder de oppervlakte en wat dikkere knoppen vlak daaronder. "Je ziet zo welke planten het doen en welke niet", bezweert de uitvoerder. "Als de wortels te nat zijn, is het niet goed. Net verlepte
sla." Hij zet het bundeltje weer terug in de grond, in de voile overtuiging dat het door zijn ingreep nauwelijks is verstoord en gewoon doorgroeit. "Het is sterk spui. Niet voor niets wordt het al
eeuwenlang gebruikt in de waterbouw. Alleen als de grond te voedselrijk wordt, legt helm het loodje. Dan wordt het verdrongen door andere planten. Maar dat beschouw ik als een luxeprobleem. Volgend jaar zullen de wortels van de helmplanten zeker een meter diep in het duin steken, het jaar daarop zeker 2 meter. Dat gaat zo door tot ze een meter of 7 lang zijn. Dan is het nieuw opgeworpen zandlichaam solide gewapend tegen aanvallen van wind en golven." Onderaannemer De Schelp steekt de helm overal waar dat mogelijk is. Een deel komt van de Slufterdam
die door de aanleg van Maasvlakte 2 van zee wordt afgesloten en geen waterkerende functie meer heeft. Ook het zand uit die dam krijgt een plekje in de nieuwe zeewering. Verder haalt De Schelp veel helmgras weg uit de duinen aan de Delf landse kust. De beheerder daar wil het duingebied meer laten stuiven, zodat de helm plaatselijk uitgedund kan worden. Als je een gebied helemaal kaal mag steken, levert een vierkante meter duin volgens Harry Paap van De Schelp voldoende materiaal op om tien vierkante meter te beplanten. PUMA verlangt van De Schelp dat ze zeven plantjes per vierkante meter neerzetten, waarbij elk plantje zeven tot tien grassprieten telt. Maar het aantal sprieten luistert niet heel nauw, ze worden niet stuk voor stuk uitgeteld. De helmplanters doen op routine een greep uit de bundel onder hun arm en zetten die in de grond. Voor de zekerheid zetten ze meestal wat extra neer. Ze weten dat De Best en zijn collega's af en toe met een raam
van exact een vierkante meter een controle uitvoeren. Voordelig Volgend jaar zal het helm ook voor het eerst bloeien en zaden dragen. Zo draagt het bij aan de eigen verspreiding en wordt het zandlichaam sterker en sterker. De Best: "Er blijft natuurlijk altijd onderhoud en beheer nodig, maar heel intensief zal dat niet zijn. De monniken en boeren die Nederland ontworstelden aan het water, wisten wat ze deden. Er is eigenlijk nog altijd geen voordeliger alternatief om duinen te beschermen, dan het aanplanten met helm. Al is er tegenwoordig geen Nederlander meer te vinden die dit werk wil doen, laat staan een geestelijke. Tegenwoordig moeten we de planters helemaal uit Polen halen."